नमस्कार,

१) आपण या समूहाचे सदस्य असल्यास "प्रवेश" ही लिंक वापरा.
२) आपण नविन सदस्य असल्यास "नोंद " ही लिंक वापरुन सदस्य व्हा. सदस्यत्व विनामूल्य आहे.
- धन्यवाद
बटाटा.. कसा उकडावा? कसा शिजवावा?

Sun Jun 24, 2012 3:33 pm by Admin

भात, डाळ आणि पोळीनंतर नंबर लागतो तो भाजीचा. भाज्यामध्ये जास्त करून क - जीवनसत्त्व असतं, ज्याचा शरीर साठा करून ठेवू शकत नाही आणि ते अन्नामधून रोजच्या रोज …


[ Full reading ]

Comments: 0

अस्सल वासाचं अस्सल चवीचं

Sun May 20, 2012 1:24 am by mansijoshi

मेन्यूकार्डवर भिरभिरणारी नजर 'स्टफ्ड बोंबिल'वर स्थिरावते. भरलेलं पापलेट, भरलेले खेकडे ठाऊक असतात. पण भरलेले बोंबिल? काहीशा आश्चर्यानेच मग 'स्टफ्ड …


[ Full reading ]

Comments: 0

चमचमीत आणि आरोग्यदायी

Sun May 13, 2012 9:39 am by vijaynjoshi

रस्त्यावरील भेळपुरी असो वा चकचकीत हॉटेलांतील पिझ्झा-बर्गर, अनभेसळीविरोधातील कायदा आता अधिक व्यापकपणे राबवला जाणार आहे. मात्र कायद्याची अमलबजावणी …


[ Full reading ]

Comments: 0

Poll
ऑनलाइन कोण आहे
सध्या येथे एकूण 1 सदस्य ऑनलाइन आहेत :: 0 नोंदित, 0 लपलेले आणि 1 पाहुणे :: 1 Bot

एकही नाही

[ View the whole list ]


19 इतके सर्वात जास्त सदस्य ऑनलाइन Fri Aug 31, 2018 10:36 pm यावेळेस होते
शोध
 
 

Display results as :
 


Rechercher Advanced Search

Keywords


संत ज्ञानेश्वर

Go down

संत ज्ञानेश्वर

लिखाण  Admin on Thu May 24, 2012 6:32 pm


'ज्ञानेश्वरी'सारखं अभूतपूर्व 'देशीकार लेणं' ज्यांनी महाराष्ट्राला दिलं ते संत ज्ञानेश्वर हे यादव काळातील एक प्रमुख संतकवी होते. संत बहिणाबाईंनी 'संतकृपा झाली इमारत फळा आली' हा वारकरी संप्रदायाच्या परंपरेविषयीचा महत्वाचा अभंग लिहिला आहे. त्यात ज्ञानदेवांचा उल्लेख 'ज्ञानदेवे रचिला पाया उभारिलें देवालया' असा केला आहे. त्यावरुन वारकरी संप्रदायाच्या पुनरुत्थानात ज्ञानदेवांच स्थान किती लक्षणीय आहे, याची कल्पना येते.

ज्ञानदेवांच्या काळात रामदेवराव यादवांचं राज्य होतं. त्या काळाला 'यादव काळ' म्हणतात. स्थूल मानानं हा काळ इ.स. १२०० ते १३५० असा मानतात. या काळात महाराष्ट्रात अनेकविध धर्मसंप्रदाय व पंथ होते. शंकराची उपासना करणारे 'शैव' व विष्णूची (विठ्ठलाची) उपासना करणारे 'वैष्णव' हे त्यांतले दोन प्रमुख धर्मसंप्रदाय. ज्ञानदेवांचे वडील वारकरी संप्रदायाचे तर त्यांचे ज्येष्ठ बंधू व गुरु निवृत्तिनाथ हे नाथ संप्रदायाचे (शैव) होते. त्यामुळं वडिलांच्या परंपरेनं ज्ञानदेव वैष्णव होते. तर ते गुरुपरंपरेनं शैव होते. यादव काळात या दोन संप्रदायांतील संघर्ष पराकोटीला पोचला होता. त्याशिवाय यादवकालीन महाराष्ट्रात शाक्तादी संप्रदाय होतेच. या मतामतांच्या गलबल्यात भरीला भर म्हणून की काय, उपासनेचे ज्ञान, कर्म व भक्ती हे तिन्ही मार्गदेखील एकटवले होते. ते सारे पंथ व मार्ग आपापल्या मताचा अभिनिवेष बाळगून इतर मतांचा विरोध करीत होते. प्रपंच त्याग व संन्यास स्वीकार यामुळंच साधना करता येते, असा आग्रह काही जण धरीत होते, तर यज्ञयागासारखे कर्मकांड हीच खरी परमार्थ साधना असं देखील काही जण म्हणत होते. चातुर्वर्ण व्यवस्थेमुळं समाजात विषमता निर्माण झाली होती. स्त्रियांना व शूद्रांना भक्तीचा व मुक्तीचा अधिकार नाही, असं म्हणून काही तथाकथित प्रस्थापित व उच्चवर्णीय या दोन्ही वर्गांवर अन्याय करीत होते. यासाठी ज्ञानदेव व नामदेव या संतांनी या विषमतावादी व अन्यायमूलक विचारसरणीचा विरोध करुन समाजातील सर्व स्तरांतील घटकांना भक्ती करण्याचा व मुक्ती प्राप्त करण्याचा अधिकार आहे, या समतावादी विचाराचा पुरस्कार करुन त्यांना आध्यात्मिक व सामाजिक न्याय मिळवून दिला. त्याचं प्रतिबिम्ब त्यांच्या लेखनातूनही अपरिहार्यपणे उमटलं. त्याबरोबरच, परमात्मा एकच आहे, तोच विश्वाचा निर्माता आहे व परमात्म्याचा अंश सर्व जिवात्म्यांत आहे, हे अद्वैत मतही ज्ञानदेवांनी 'ज्ञानेश्वरी' या गीताटीकेत, अमृतानुभव व चांगदेव पासष्टीत तसंच त्यांच्या अभंग रचनेत प्रतिपादिलं. सर्व विश्वाची निर्मिती ही निर्गुण निराकार परमात्म्याच्याच चित्ताचा विलास आहे हा चिद्विलासंवाद ही ज्ञानदेवांच्या लेखनातून प्रकट झाला आहे.

गीतेच्या सातशे श्लोकांवर ज्ञानदेवांनी 'ज्ञानेश्वरी'त नऊ हजार ओव्यांचं भाष्य केलं. ज्ञानेश्वरी ही केवळ गीता-टीकाच नाही तर तिच्यात काव्य व तत्त्वज्ञान यांचा मनोहर समन्वय झाला आहे. तिच्यामधून वरील विचारांबरोबरच त्यांची हरिहरव-यांची भूमिकाही प्रकट झाली आहे. हरी (विष्णू) आणि हर (शिव) ही एकाच परमेश्वराची दोन रुपं आहेत, दोन नावं आहेत, अशा समन्वयवादी विचारसरणीचा पुरस्कार करुन ज्ञानदेवांनी शैव आणि वैष्णव यांच्यामधील संघर्ष व दुरावा नाहीसा केला.

उपासनेतील क्लिष्टता व जटिलता काढून टाकून ज्ञानदेवांनी सुलभ व सुगम भक्तिमार्गाचं प्रतिपादन केलं. त्याचप्रमाणं दैवी आणि आसुरी संपत्तीचं प्रतिपादन करुन उदात्त जीवनमूल्यांचा ठसा जनमानसावर उमटविला.

अशा प्रकारे ज्ञानदेवांनी वारकरी संप्रदायाच्या तत्वज्ञानाची व आचारधर्माची नव्यानं जडणघडण केली. त्यात नवचैतन्य ओतलं. तत्वाज्ञानाचं व उपासनेचं सुलभीकरण, सर्वसमावेशकता, आध्यात्मिक समतावाद, समन्वयवाद ही ज्ञानदेवांच्या विचार विश्वाची वैशिष्ट्य होती नि त्यांचं काव्यात्म भावविश्वही तितकंच संपन्न होतं. त्यांच्या प्रभावामुळं वारकरी संप्रदायाच्या पुढच्या विकासाच्या वाटचालीला नवी ऊर्जा मिळाली, नवं पाथेय मिळालं, तेराव्या शतकात ज्ञानदेवांनी लिहिलेल्या ज्ञानेश्वरीची आजच्या एकविसाव्या शतकातही गावोगावी पारायणं होतात, यावरुन तिची कालसापेक्षता व कालातीतता निश्चितपणे जाणवते. ज्ञानदेवांच्या 'ज्ञानेश्वरी'ला वारकरी संप्रदायाच्या 'प्रस्थानत्रयी'त अग्रस्थान का मिळालं, याचा उलगडाही यातून सहज होतो.
avatar
Admin
Admin
Admin

Posts : 269
Join date : 12/05/2012

http://aplemarathijagat.forummr.com

वापस वरती Go down

वापस वरती


 
Permissions in this forum:
तुम्ही या सार्वत्रिकेत विषयाला प्रतिक्रिया देऊ शकत नाही